Warto znać te zasady przed podpisaniem umowy i w trakcie pobytu. Dzięki temu łatwiej zadbać o godność, bezpieczeństwo i realny wpływ mieszkańca na własne życie.
Jakie prawa mają mieszkańcy domów opieki społecznej?
Poniżej przedstawiono najważniejsze prawa przysługujące mieszkańcom domów opieki społecznej oraz przykłady ich praktycznego stosowania.
Prawa wynikają z przepisów krajowych, w tym z ustawy o pomocy społecznej, ustawy o prawach pacjenta i RODO. Obowiązują zarówno w placówkach publicznych, jak i prywatnych. Na starcie każdy powinien otrzymać jasny regulamin i informację o prawach. Opiekę realizuje zespół składający się z opiekunek, pielęgniarek, rehabilitanta oraz terapeuty zajęciowego, co zapewnia wsparcie medyczne i niemedyczne. W wielu miejscach funkcjonuje także rada mieszkańców i indywidualny plan wsparcia. W Domu opieki Na Syjonie prywatność wspiera na przykład możliwość umeblowania pokoju własnymi meblami.
Jakie prawa do opieki zdrowotnej i rehabilitacji mają mieszkańcy?
Opisano zakres świadczeń zdrowotnych i rehabilitacji dostosowanych do stanu zdrowia oraz prawa pacjenta związane z leczeniem.
W praktyce obejmuje to:
- dostęp do opieki pielęgniarskiej świadczonej przez wykwalifikowane pielęgniarki i opieki lekarskiej, w tym leczenia bólu,
- świadomą zgodę na badania i zabiegi oraz prawo do odmowy,
- wgląd do dokumentacji medycznej i informacje o stanie zdrowia w zrozumiałej formie,
- farmakoterapię prowadzoną zgodnie z zaleceniami,
- rehabilitację i terapię zajęciową prowadzoną przez rehabilitantów i terapeutów zajęciowych, według potrzeb i możliwości,
- Upoważnienie do otrzymywania informacji o stanie zdrowia powinno być złożone na piśmie i dołączone do dokumentacji pacjenta.
Jakie są prawa do prywatności i wolności osobistej mieszkańca?
W tej sekcji wyjaśniono zasady ochrony prywatności i granice swobody osobistej obowiązujące w placówce.
Dotyczy to między innymi:
- dyskretnej pomocy przy czynnościach higienicznych,
- poszanowania korespondencji, rozmów i danych osobowych,
- spokojnego korzystania z pokoju, z ograniczaniem wejść personelu do potrzebnych sytuacji,
- praktyk religijnych i kontaktu z duchownym,
- posiadania rzeczy osobistych i aranżacji własnej przestrzeni,
- braku zbędnych ograniczeń. Wszelkie ograniczenia wolności muszą mieć podstawę prawną, być odnotowane w dokumentacji oraz poprzedzone indywidualną oceną ryzyka.
Jakie prawa dotyczą kontaktów z rodziną i odwiedzin?
Poniżej opisano zasady odwiedzin, kontaktów telefonicznych i online oraz przypadki dopuszczalnych ograniczeń.
Placówka powinna zapewnić:
- odwiedziny w warunkach poszanowania prywatności,
- możliwość rozmów telefonicznych i kontaktów online,
- informowanie wskazanych osób o istotnych zmianach stanu zdrowia,
- możliwość krótkich wyjść, jeśli stan zdrowia na to pozwala,
- przejrzyste, proporcjonalne zasady ewentualnych ograniczeń, na przykład w sytuacjach epidemiologicznych. W Domu opieki Na Syjonie podkreśla się znaczenie stałego kontaktu z rodziną, także online.
Jak mieszkańcy mogą składać skargi i odwołania?
W tej sekcji przedstawiono praktyczne ścieżki składania skarg, wzory działań oraz instytucje zewnętrzne, do których można się odwołać.
Najczęstsze ścieżki to:
- zgłoszenie opiekunowi, pielęgniarce lub dyrekcji z prośbą o wyjaśnienie i działania naprawcze,
- skarga pisemna do kierownictwa z opisem zdarzeń i oczekiwanym rozwiązaniem,
- w kwestiach medycznych zgłoszenie do Rzecznika Praw Pacjenta,
- w sprawach standardu opieki i legalności działania placówki zgłoszenie do właściwego urzędu wojewódzkiego,
- w sprawach sanitarnych zawiadomienie inspekcji sanitarnej.
W przypadku podejrzenia przestępstwa należy zawiadomić odpowiednie służby, a wsparcie można uzyskać u Rzecznika Praw Obywatelskich lub w ośrodku pomocy społecznej.
Jakie prawa dotyczą dysponowania majątkiem i finansami?
Wyjaśniono zasady zarządzania majątkiem mieszkańca oraz praktyczne zabezpieczenia dla pieniędzy i wartościowych rzeczy.
W praktyce:
- placówka może prowadzić depozyt na prośbę mieszkańca, z pokwitowaniem każdej operacji,
- zasady opłat i rozliczeń są zapisane w umowie i jasno komunikowane,
- mieszkaniec może upoważnić wskazaną osobę do spraw finansowych,
- osoby ubezwłasnowolnione reprezentuje opiekun prawny zgodnie z postanowieniem sądu,
- rzeczy wartościowe powinny być przechowywane w bezpieczny sposób, zgodnie z procedurą placówki.
Jak mieszkańcy są chronieni przed przemocą i zaniedbaniem?
Sekcja opisuje obowiązki placówki w zapobieganiu przemocy, procedury zgłaszania incydentów oraz mechanizmy ochrony mieszkańca. Placówka ma obowiązek temu zapobiegać i reagować.
Standardy obejmują:
- weryfikację i szkolenie personelu w zakresie bezpieczeństwa i przeciwdziałania przemocy,
- jasne procedury zgłaszania i dokumentowania incydentów,
- szybkie reagowanie na sygnały krzywdzenia, także zgłaszanie do właściwych służb,
- monitorowanie ryzyka upadków, odleżyn i niedożywienia,
- możliwość rozmowy mieszkańca z osobą zaufania w cztery oczy.
Jakie uprawnienia mają mieszkańcy w planowaniu własnej opieki?
Tutaj opisano, jak mieszkańcy uczestniczą w tworzeniu indywidualnego planu wsparcia i jak można zgłaszać preferencje oraz korekty.
Obejmuje to:
- udział w tworzeniu indywidualnego planu wsparcia,
- możliwość zgłaszania preferencji dotyczących diety, aktywności, rytmu dnia i duchowości,
- wgląd do dokumentacji i prawo do korekt planu,
- udział w zajęciach rehabilitacyjnych i terapii zajęciowej dobranych do potrzeb,
- głos w sprawach społeczności, na przykład poprzez radę mieszkańców. W Domu opieki Na Syjonie działa terapia zajęciowa i rehabilitacja, a otoczenie sprzyja aktywności na świeżym powietrzu.
Co zrobić, jeśli prawa mieszkańca są naruszane?
Najpierw warto spokojnie zebrać fakty, opisać zdarzenia, daty i świadków. Następnie porozmawiać z personelem lub dyrekcją i poprosić o konkretne działania.
Gdy to nie pomaga, należy złożyć skargę pisemną i przekazać ją również do właściwego urzędu nadzoru. W sprawach medycznych pomóc może Rzecznik Praw Pacjenta.
W razie przemocy, kradzieży lub zagrożenia życia zawiadamia się odpowiednie służby ratunkowe i organy ścigania. Można też rozważyć zmianę placówki zgodnie z warunkami umowy i przy wsparciu rodziny oraz lekarza prowadzącego.
Świadomość praw daje spokój i sprawczość. Dzięki temu łatwiej wybrać miejsce, które naprawdę je szanuje, uważnie czytać umowy i rozmawiać o potrzebach bliskiej osoby.